Hamparsum Dersleri - 2. Ders: Diyezler

 

Devam          Geri          Ders Dizisi   Giriş sayfasına

 

Birinci derste Türk Mûsikisinin geleneksel temel dizisinin perdelerinin Hamparsum'da nasıl yazıldıklarını görüp terennüm etmiştik. Bu derste diyezli, yani temel perdeden yaklaşık yarım ton kadar daha yüksek olan sesleri tanıyacağız. Bunun için çok sayıda diyezli arızası olan bir makam seçtik: Evcara. Bu dersimizde örnek olarak Dilhayat Kalfa'nın Evcara Saz Semâîsi'nden bir hâne bir teslim okuyacağız. 

İlk iki ölçüde üç yeni perde ile tanışıyoruz:

Şehnaz,

Tiz Sol Diyez:

Acem,

Fa, ya da Mi Diyez:

Hicaz

Do Diyez:

 

•

 

ã

 

Ã

Solfejde okunuşu:

Sol

Solfejde okunuşu:

Mi

Solfejde okunuşu:

Do

 

İki şey dikkati çekiyor:

1. Türk Mûsikisi geleneğinde Acem (Fa) temel dizide yer almaz, arızasız perde değildir. Buna karşılık geçen ders gördüğümüz gibi Eviç (Batı geleneğine göre "Fa Diyez") arızasız perde olarak kabul edilir. Acem perdesi Hamparsumda Mi'nin diyezi şeklinde yazılır. Evcara makamımnda hem Eviç hem de Acem perdeleri var. Solfej sırasında Eviç "Fa" adıyla,  Acem ise burada (Mi'nin diyezi olarak) "Mi" adıyla okunuyor.

2. Bu yeni tanıştığımız işaretleri geçen dersten tanıdığımız Tiz Sol, Mi ve Do'nun işaretleri ile karşılaştırınca görüyoruz ki, Hamparsumda "Diyez" işareti olarak notanın üstüne, biraz sağa doğru konan bir dalgalanma işareti (matbaacılık dilinde "Tilde")  ~  kullanılıyor. Bunun, bundan sonra tanışacağımız tüm notalarda da hep geçerli olduğunu göreceğiz.

Önce Evcara'nın çeşnisini hatırlayın! Evcara'nın acı-buruk, kendine özgü kokusu diğer makamlara hiç benzemez, onun için sanırım bu ön hazırlık gerekli: En iyisi bu makamda bir şeyler dinleyin, icra edin, ya da taksim geçin... Sonra ilk iki ölçüyü Hamparsum'dan okuyun:

… „ …   …   „       

ô • ô   ã Ò ã ©  

Fa-a  Sol    Fa-a            Mi-i     Re-e   Mi      

„           „   …  

Ã Ò ã ô ã   ã Ò Ã „

Do     Re      Mi      Fa     Mi               Mi     Re       Do-o   (Es)

 

Geçen ders dörtlük notaları kısa, ikilikleri uzun heceler şeklinde belirtmiştik. Evcara Saz Semâîsinde ise ikilik nota yok, nota çoğunlukla dörtlük ve sekizliklerden oluşuyor. Bu yüzden burada sekizlikleri kısa, dörtlükleri - Fa-a, Mi-i, Re-e gibi - uzun heceler şeklinde yazdık. Birkaç kez notaların adlarını görerek terennüm edin. Sonra bu kez de notaların yukardaki okunuşuna bakmadan okumaya çalışın:

…„… … „ „     „ …   

ô•ô ãÒã©ÃÒãôã ãÒÄ©

Notanın devamından bir ölçü daha, bu kez yardımsız okumayı deneyin:

…„…  …„   

ÒÃÒ  ãÒÃÒ©

Şimdi kontrol edin:

Şöyle okuduysanız (ve  tabiî seslerin yerini de tutturabildiyseniz) doğru:

Re-e  Do  Re-e         Mi-i  Re  Do  Re

 

Devam          Geri          Ders Dizisi   Giriş sayfasına